W obliczu występujących zagrożeń, takich jak klęski żywiołowe, konflikty zbrojne, awarie technologiczne czy inne sytuacje kryzysowe, kluczowym elementem ochrony ludności jest zapewnienie odpowiedniego schronienia. Schronienie odgrywa fundamentalną rolę w minimalizowaniu skutków zagrożeń, zapewniając bezpieczeństwo, komfort i podstawowe warunki życia dla osób dotkniętych kryzysami.

Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie kompleksowego podejścia do kwestii schronienia podczas występujących zagrożeń. Obejmuje on zarówno aspekty teoretyczne, takie jak definicja, jak i praktyczne wskazówki dotyczące zachowania się podczas sytuacji kryzysowej.

Schronienie podczas zagrożeń:

Obiekty zbiorowej ochrony 

W celu ochrony zdrowia, życia i mienia w razie wystąpienia zagrożeń o charakterze nadzwyczajnym stosuje się następujące miejsca:

• Schron to uznany za budowlę ochronną obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego o konstrukcji zamkniętej i hermetycznej, wyposażony w urządzenia filtrowentylacyjne lub pochłaniacze regeneracyjne. W Stargardzie takich schronów nie ma.
• Ukrycie to uznany za budowlę ochronną obiekt budowlany albo część obiektu budowlanego o konstrukcji niehermetycznej.
• Miejsca doraźnego schronienia to obiekty zbiorowej ochrony będące obiektami budowlanymi, przystosowane do tymczasowego ukrycia ludzi.

Zinwentaryzowane obiekty ochrony zbiorowej można odszukać w aplikacji „SCHRONY”, opracowanej przez Państwową Straż Pożarną.

Schron przydomowy – przekształcenie piwnicy w schron

• najlepszym wyborem jest piwnica z betonowym stropem i mocnym ścianami;
• zbuduj solidne i przestronne półki i ustaw je przy ścianie, aby mogły pełnić funkcję łóżek piętrowych lub ławek;
• zaplanuj wyjście awaryjne z piwnicy lub zainstaluj je, jeśli to możliwe;
• zainstaluj wentylację w piwnicy, rozważ dodatkową wentylację, np. rurę o średnicy około 150 mm. Zastanów się, ile czasu zajmie ci jej przygotowanie;
• jeśli masz piec w piwnicy, skieruj jego komin na zewnątrz i zabezpiecz podłogę pod piecem przed ogniem (użyj cegieł, bloczków betonowych lub podobnych materiałów);
• ułóż drewnianą podłogę (deski lub panele), aby zatrzymać ciepło;
• jeśli w piwnicy znajdują się okna, przygotuj worki do napełnienia piaskiem i zasłoń nimi okna od wewnątrz, aby chronić się przed odłamkami w przypadku wybuchu na zewnątrz;
• weź przenośną kuchenkę gazową i lampę na naftę;
• przechowuj część zapasów (żywność, wodę), ciepłą odzież i podstawowe rzeczy w piwnicy;
• miej 40-litrową beczkę lub inny pojemnik na wodę;
• zaplanuj miejsce na WC (można użyć wiadra z pokrywą);
• jeśli mieszkasz w budynku wielorodzinnym, twoi sąsiedzi prawdopodobnie również będą korzystać z piwnicy jako schronu, więc będziecie mogli się zorganizować

Wyposażenie schronu przydomowego – co warto mieć?

Schrony przydomowe to miejsca, których używa się w sytuacjach kryzysowych, w których człowiek odczuwa potrzebę przeczekania zagrożenia w miejscu bezpiecznym. W tym celu schron należy wyposażyć w:

• zapasy żywności i wody pitnej;
• zapas energii i światła (latarki, baterie, świece, generator prądu);
• filtry powietrza;
• maseczki ochronne;
• środki higieny i sanitarne;
• apteczkę pierwszej pomocy
• leki (antybiotyki, środki przeciwbólowe i przeciwzapalne);
• ciepłą odzież;
• buty;
• narzędzia i sprzęt techniczny;
• maski / kombinezony ochronne.

Ewakuacja z/do miejsca bezpiecznego (schronu)

Należy pamiętać, że zagrożenia mogą występować na różnych terenach i na różną skalę. Może się wówczas okazać się, że wystąpi konieczność opuszczenia dotychczasowego bezpiecznego schronienia i ewakuacja do innego bezpiecznego miejsca. Warto być przygotowanym na taką ewentualność. Należy wówczas zabrać ze sobą „plecak ewakuacyjny”. Należy pamiętać, że plecak ewakuacyjny powinien zawierać takie wyposażenie, jakie pozwoli na przetrwanie przez 3 dni.

Wytyczne dla konkretnych zagrożeń

Powódź

• w zależności od miejsca, w którym się znajdujesz, stopnia zagrożenia oraz czasu ostrzeżenia przed lokalnym zalaniem, udaj się do wcześniej zidentyfikowanego bezpiecznego miejsca;
• jeśli otrzymasz polecenie ewakuacji, natychmiast je wykonaj i podążaj wyznaczonymi trasami ewakuacyjnymi. Słuchaj systemu alarmowego lub lokalnych systemów ostrzegawczych, aby uzyskać bieżące informacje i instrukcje dotyczące sytuacji awaryjnej;
• nie chodź, nie pływaj ani nie jedź przez zalane tereny, a także unikaj mostów nad szybko płynącą wodą;
• jeśli twój pojazd zostanie uwięziony w szybko płynącej wodzie, pozostań w środku; jeśli woda zaczyna wdzierać się do pojazdu, spróbuj schronić się na jego dachu;
• jeśli zostaniesz uwięziony w budynku, udaj się na najwyższe piętro. Nie wchodź na zamknięte poddasze, ponieważ możesz zostać uwięziony przez podnoszący się poziom wody. Na dach wejdź tylko w razie konieczności. Po dotarciu tam sygnalizuj potrzebę pomocy.

Pożar

• jeśli znajdujesz się w budynku, w którym wybuchł pożar, uszczelnij mokrym ręcznikiem drzwi wejściowe i zamknij okna. W swoim mieszkaniu jesteś bezpieczny/bezpieczna;
• jeżeli w pobliżu twojego miejsca zamieszkania wystąpi duży pożar, zamknij okna i drzwi wejściowe. Jeśli nie jest to konieczne, nie wychodź z domu;
• jeśli podczas podróży samochodem zacznie się on palić, jak najszybciej opuść pojazd i odsuń się od niego na bezpieczną odległość;
• gdy pożar wybuchnie w twoim mieszkaniu, jak najszybciej ewakuuj się przed budynek, zamykając za sobą drzwi;
• gdy jesteś w pobliżu pożaru na otwartej przestrzeni (np. łąka), jak najszybciej udaj się pod zabudowania lub do głównej drogi, jeżeli takowa jest w pobliżu.

Zamieć śnieżna

• jeśli znajdujesz się w samochodzie, pozostań w środku;
• pozostań w domu w czasie opadów.

Upał

• pozostań w pomieszczeniu z działającą klimatyzacją;
• jeśli przebywasz na zewnątrz, szukaj zacienionych miejsc.

Burza

• gdy usłyszysz grzmot lub zobaczysz błyskawicę, natychmiast wejdź do solidnego budynku lub zamkniętego pojazdu z metalowym dachem;
• nie szukaj schronienia w małych szopach, altanach, wykopach, na trybunach ani w kabriolecie. Jeśli to konieczne, schroń się w samochodzie z metalowym dachem i bokami. Nie dotykaj żadnych metalowych przedmiotów;
• jeśli pływasz łodzią lub kąpiesz się, natychmiast wyjdź na ląd i znajdź solidne, uziemione schronienie lub pojazd;
• unikaj otwartych przestrzeni oraz pojedynczych drzew.

Wypadki radiacyjne (eksplozje nuklearne)

• nie patrz na błysk ani eksplozję – może to spowodować ślepotę;
• natychmiast znajdź schronienie w najbliższym budynku, najlepiej zbudowanym z cegły lub betonu, aby uniknąć/ograniczyć narażenie na promieniowanie;
• jeśli przebywałeś na zewnątrz po opadzie promieniotwórczym, zdejmij całą skażoną odzież i umyj nieosłoniętą skórę oraz włosy. Skażoną odzież włóż do plastikowego worka, zamknij go i odłóż w bezpieczne miejsce. W przypadku zwierząt delikatnie wyczesz ich sierść i umyj je wodą z mydłem;
• zejdź do piwnicy lub wejdź do środkowej części budynku;
• pozostań w środku przez 24 godziny po eksplozji, chyba że władze lokalne wydadzą inne instrukcje;
• radia zasilane na baterie lub na korbkę będą działać po eksplozji nuklearnej. Słuchaj informacji, oficjalnych komunikatów i instrukcji od władz.

Awaryjne sytuacje w elektrowniach jądrowych

• postępuj zgodnie z instrukcjami systemu alarmowego przekazywanymi w radiu lub telewizji;
• zminimalizuj narażenie na promieniowanie, zwiększając dystans między sobą a jego źródłem, poprzez ewakuację lub pozostanie w pomieszczeniach. Jeśli otrzymasz polecenie ewakuacji, zamknij okna i wentylację w samochodzie i ustaw recyrkulację powietrza. Jeśli zostaniesz poinformowany, aby pozostać w budynku, wyłącz klimatyzację, centralne ogrzewanie, wentylatory, piec oraz inne urządzenia pobierające powietrze z zewnątrz. Osłoń się, umieszczając ciężkie i gęste materiały między sobą a źródłem promieniowania;
• jeśli to możliwe, udaj się do piwnicy lub innego podziemnego miejsca. Trzymaj się z dala od strefy incydentu. Większość promieniowania traci swoją siłę stosunkowo szybko.

Urządzenia rozpraszające materiał radioaktywny (RDD)

• w przypadku eksplozji RDD poziom promieniowania będzie znany dopiero po pomiarach wykonanych przez personel przy użyciu specjalistycznego sprzętu;
• jeśli do eksplozji lub uwolnienia materiału radioaktywnego dojdzie wewnątrz budynku, w którym przebywasz, natychmiast opuść go i poszukaj bezpiecznego schronienia.

Jeśli eksplozja lub uwolnienie materiału radioaktywnego nastąpi na zewnątrz:

• natychmiast poszukaj schronienia wewnątrz najbliższego, niezniszczonego budynku;
• jeśli odpowiednie schronienie nie jest dostępne, zakryj nos i usta, a następnie przemieść się jak najszybciej w bezpiecznym kierunku z wiatrem, z dala od miejsca wybuchu. Potem jak najszybciej znajdź odpowiednie schronienie;
• słuchaj i postępuj zgodnie z oficjalnymi instrukcjami.

Jeśli eksplozja lub uwolnienie materiału radioaktywnego nastąpi wewnątrz budynku:

• jeśli to możliwe, wyłącz systemy wentylacyjne i grzewcze, zamknij okna, wentylatory, szyber w kominku, kratki wentylacyjne oraz wyloty suszarek do ubrań;
• zabierz zestaw awaryjny oraz radio na baterie i przenieś je do schronienia;
• natychmiast poszukaj schronienia, najlepiej pod ziemią lub w wewnętrznym pomieszczeniu budynku, stosując osłonę z gęstych materiałów między sobą a źródłem materiału radioaktywnego przy zachowaniu jak największej odległości od niego;
• uszczelnij okna i zewnętrzne drzwi, które nie są szczelne, za pomocą taśmy klejącej, aby ograniczyć przenikanie cząstek radioaktywnych. Folia plastikowa nie zapewnia ochrony przed promieniowaniem ani skutkami wybuchu w pobliżu;
• słuchaj i postępuj zgodnie z oficjalnymi instrukcjami.

Uwolnienie niebezpiecznych materiałów – awarie przemysłowe

• zabierz wszystkich członków rodziny oraz zwierzęta domowe do środka;
• zamknij wszystkie drzwi na klucz;
• zamknij okna, drzwi, otwory wentylacyjne oraz szybery w kominkach;
• wyłącz klimatyzację, systemy ogrzewania nadmuchowego, wentylatory wyciągowe oraz suszarki do ubrań.

Epidemia

• pozostań w domu tak często, jak to możliwe, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby;
• zachowuj co najmniej około 2 m odstępu od osób, które nie należą do twojego gospodarstwa domowego.

Wojna

• wyznacz najbezpieczniejsze miejsce w domu (najczęściej piwnica, daleko od okien), gdzie można się schronić;
• jeśli często odwiedzacie inne miejsca, również dla nich ustal najbezpieczniejsze miejsce;
• ustalcie miejsce kontaktowe, w którym spotkacie się po przypadkowym rozdzieleniu. Niech to będzie miejsce, do którego każdy będzie mógł bez przeszkód dotrzeć.